Dokumenti i datës 27 gusht 2019, i nënshkruar nga Talat Xhaferi, është dëshmi e qartë se problemi rreth provimit të jurisprudencës nuk është rastësi, por pasojë e neglizhencës dhe tradhtisë politike, thonë nga VLEN-i. E akzojnë Xhaferin se si kryetar i Parlamentit, atëherë nuk ka kërkuar harmonizim të ligjit për provimin e jurisprudencës me dispozitat e gjuhës shqipe. Për këtë kanë reaguar nga BDI-ja. Thonë se baza ligjore për shqipen ekziston, njofton Portalb.mk.
“Edhe më dëshpëruese është fakti se ky ligj u votua me Badenter, pra edhe me votat e deputetëve shqiptarë të asaj përbërje, të cilët kishin obligim kombëtar të kërkonin që provimi të mbahej edhe në shqip. Ata e votuan ligjin, duke i lënë sot qindra studentë shqiptarë të vuajnë pasojat e një padrejtësie të dyfishtë”, thuhet në kzmtesën e VLEN-it.
Nga VLEN-i e publikuan edhe konkluzionin e propozim-ligjit për provimin e jurisprudencës nga vitin 2019, i nënshkruar nga kryetari i atëhershëm i Kuvendit Xhaferi, duke theksuar se ai e ka shpallur ligjin të pranueshëm, duke përjashtuar gjuhën shqipe nga provimi.
“BDI, që për më shumë se 20 vite ka pasur pesë ministra të drejtësisë nga radhët e saj, nuk e zgjidhi kurrë këtë problem. Sot, ata derdhin lot krokodili dhe dalin në mbrojtje, por dokumentet flasin qartë: ky problem mban vulën e Talat Xhaferit dhe të politikës së tyre”, potencojnë nga VLEN-i.
Në reagimin e BDI-së thuhet se ekziston baza juridike për provimin e jurisprudencës, por, siç thonë, nuk ekziston dinjiteti politik i VLEN-it.
“Pasi studentët e drejtësisë i demaskuan me protestë, pasi opinioni publik e pa pafuqinë e tyre në qeveri, tani kanë dalë me një mashtrim të ri: po mundohen ta hedhin fajin te e kaluara, vetëm që të fshehin dorëzimin e tyre në të tashmen. Le ta sqarojmë prerë: Në atë ligj nuk ekziston fare dispozitë për gjuhën. As ndalim për shqipen. As rregullim për maqedonishten. Asnjë klauzolë gjuhësore. Pra, po gënjejnë me vetëdije. Për më tepër, Ligji për Përdorimin e Gjuhëve e ka rregulluar qartë këtë çështje. Neni 23, paragrafi 5, përcakton se nëse ligjet tjera nuk harmonizohen brenda afatit ligjor, mbizotërojnë dispozitat e këtij ligji. Kjo do të thotë se baza juridike ekziston, e drejta ekziston, obligimi ekziston. Ajo që nuk ekziston është dinjiteti politik i VLEN-it”, thonë nga partia opozitare.
Nga BDI-ja potencojnë se përfaqësuesit e VLEN-it në vend që të kërkojnë zbatim të ligjit, ata kërkojnë justifikime.
“Në vend që të mbrojnë studentët shqiptarë, ata mbrojnë Ministrinë që ua mohon të drejtën. Në vend që të përballen me padrejtësinë, ata sulmojnë ata që e ngritën zërin. Kjo është fytyra reale e tyre: dekor shqiptar në qeveri, funksion kundër interesit shqiptar. Sot nuk po testohen studentët në provim jurisprudence. Sot po testohet VLEN-i. Dhe ranë. Ranë në provimin e dinjitetit. Ranë në provimin e përfaqësimit. Ranë në provimin e gjuhës shqipe. Ata që sot heshtin kur preket gjuha shqipe, nesër do të heshtin për çdo të drejtë tjetër”, thuhet në reagimin e BDI-së.
Çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe po përcillet me bujë të madhe periudhën e fundit pasi 385 studentë shqiptarë nga tre fakultete të juridikut (UT, UEJL, UNT) në Maqedoninë e Veriut përmes një peticioni kërkuan nga institucionet që provimi i jurisprudencës të jepet edhe në gjuhën shqipe, në gjuhën në të cilën i kryejnë studimet, pasi siç thonë, u takon me ligj.
Në Ligjin për Provimin e Jurisprudencës nuk ekziston dispozitë ligjore në të cilin thuhet se ky provim mund të mbahet vetëm në gjuhë maqedonase.
Ndërkaq, neni 2 i Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve thotë se “institucionet e qeverisjes shtetërore duhet të mundësojnë përdorim të gjuhëve tjera zyrtare të cilat fliten nga më së paku 20% e qytetarëve”, që është gjuha shqipe.
Neni 2 dhe neni 5 i këtij ligji thotë se “institucionet janë të obliguara të mundësojnë përdorim të gjuhës shqipe në të gjitha procedurat para gjykatave dhe organeve tjera shtetërore”. Kjo do të thotë se në qoftë se ligji për provimin e jurisprudencës nuk e kufizon dhënien e këtij provimi vetëm në gjuhën maqedone, duhet të mundësohet edhe në gjuhën shqipe.
Por kjo kërkesë deri tani ka hasur në vesh të shurdhër.
Ministria e Drejtësisë me në krye Igor Fillov vazhdimisht ka insistuar se provimi i jurisprudencës nuk mund të mbahet në gjuhën shqipe pavarësisht Ligjit për përdorimin e gjuhëve. Ndërsa inspektimin e Inspektoratit për Përdorimin e Gjuhëve e kanë quajtur si presion.
Në ndërkohë, Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve pas mbikëqyrjes së jashtëzakonshme ia tërhoqi vërejtjen Ministrisë së Drejtësisë në krye me Igor Fillkovin se nuk e kanë mundësuar dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe pavarësisht detyrimit ligjor dhe kushtetues.
Ministria e Drejtësisë nuk e ka ndërmend t’i zbatojë rekomandimet, por ka parashtruar ankesë ndaj këtij vendimi.
Edhe Avokati i Popullit përmes lëndës që e hapi për këtë çështje, doli me propozim konkret për Qeverinë ku i kërkon që përmes ministrisë së Drejtësisë, të fillojë procedurë për ndryshimin tre ligjeve: Jurisprudencës, Noterinë dhe Përmbarimin, që të njëjtat të harmonizohen me Ligjin për përdorimin e gjuhëve, që ky provim të jepet edhe në shqip.
Ministria e Drejtësisë i tha Portalbit se i ka dorëzuar përgjigje Avokatit të Popullit, në të cilën është shpjeguar në detaje procedura për dhënien e provimit të jurisprudencës, dhe se provimi i jurisprudencës është provim profesional dhe jo procedurë administrative.
Kryeministri Hristijan Mickoski edhe pse pati deklaruar se studentëve duhet t’u mundësohet provimi edhe në shqip, pastaj tha se Ligji aktual nuk e lejon provimin e jurisprudencës në shqip dhe se është i gatshëm ta rregullojnë, por vendimin do ta japë Komisioni i Venedikut. Më 4 mars në Kuvend premtoi se do të bëhen ndryshime ligjore që provimi të mbahet edhe në gjuhën shqipe.
Opozita shqiptare fillimisht dorëzoi propozim-ligji me të cilin propozuan që provimi i jurisprudencës të jepet edhe në gjuhën shqipe, por më pas e tërhoqën me arsyetimin se duhet vetëm të zbatohet Ligji për përdorimin e gjuhëve. Opozita shqiptare dorëzoi në Kuvend edhe rezolutë.
Ekspertët dhe shoqëria civile kanë vlerësuar se provimi në shqip nuk përbën rrezik dhe duhet të reflektojë realitetin demografik.
Kujtojmë se Propozim-ligj i cili do të mundësonte dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe ishte gati në vitin 2024 nga Ministria e Drejtësisë, por me ndryshimin e përbërjes parlamentare dhe qeverisë së re, e njëjta u hoq nga agjenda e kuvendit dhe s’u përmend fare nga qeveria aktuale.
Ligji për Zbatimin e Gjuhëve ka hyrë në fuqi në vitin 2019, nga atëherë janë ndërruar katër ministra të drejtësisë, edhe atë Bojan Mariçiq, Nikolla Tupançevski, Krenar Lloga dhe aktualisht është Igor Filkov. Në vitet paraprake edhe kur s’ka pasur ministër shqiptar, zëvendësi ka qenë i përkatësisë shqiptare.