Patrice Lumumba, kryeministri i parë i pavarur i Kongos (sot Republika Demokratike e Kongos), u vra më 17 janar 1961 për shkak të faktorëve politikë të brendshëm dhe të jashtëm që nuk pranonin qeverisjen e tij nacionaliste dhe anti-koloniale.
Arsyet kryesore për vrasjen e tij:
- Kundërshtimi ndaj Perëndimit dhe Kolonializmit
- Lumumba ishte një nacionalist i vendosur dhe kërkonte që Kongoja të ishte vërtet e pavarur nga ndikimi belg dhe ai perëndimor.
- Ai u përpoq të merrte kontrollin mbi burimet natyrore të vendit, veçanërisht mbi minierat e pasura me uranium, bakër dhe diamant, të cilat ishin në duart e kompanive të huaja.
- Kriza e Katangës dhe Interesi Perëndimor
- Provinca e pasur me minerale, Katanga, shpalli pavarësinë nga Kongoja me mbështetjen e Belgjikës dhe kompanive të huaja. Lumumba kundërshtoi këtë lëvizje dhe kërkoi ndihmën e OKB-së, e cila refuzoi të ndërhynte.
- Kur Perëndimi nuk e ndihmoi, Lumumba iu drejtua Bashkimit Sovjetik për ndihmë, duke e vendosur veten në qendër të Luftës së Ftohtë mes SHBA-së dhe BRSS.
- Përfshirja e CIA-s dhe Belgjikës
- SHBA dhe Belgjika e konsideruan Lumumbën si një kërcënim për interesat e tyre dhe kishin frikë se ai do të shndërronte Kongon në një aleat të BRSS.
- Dokumentet e deklasifikuara tregojnë se CIA kishte plane për ta vrarë Lumumbën, madje kishte dërguar helm për këtë qëllim, por nuk arriti ta ekzekutonte atë vetë.
- Në vend të kësaj, Belgjika dhe aleatët e saj organizuan arrestimin e Lumumbës dhe dorëzimin e tij te udhëheqësit separatistë të Katangës.
- Dorëzimi dhe Ekzekutimi nga Kundërshtarët e Brendshëm
- Lumumba u arrestua nga kundërshtarët e tij politikë në Kongo dhe u dërgua në Katanga, ku u torturua dhe u ekzekutua me urdhër të liderëve lokalë të mbështetur nga Belgjika.
- Trupi i tij u zhduk me acid për të mos lënë prova.
Pasojat e vrasjes së Lumumbës
- Kongoja ra në kaos politik dhe u sundua nga diktatori Mobutu Sese Seko, i cili mbështetej nga Perëndimi.
- Vrasja e tij u kthye në një simbol të imperializmit dhe ndërhyrjeve të huaja në Afrikë.
- Lumumba mbetet një figurë ikonike e lëvizjeve çlirimtare në Afrikë dhe më gjerë.
Në vitin 2022, Belgjika pranoi përgjegjësinë morale për vrasjen e Lumumbës dhe i ktheu familjes eshtrat e tij, të cilat përdoreshin si trofe nga autoritetet koloniale.