Nga qyteti ku 118 vjet më parë u përcaktua e ardhmja e alfabetit shqip, ministri për Marrëdhënie Ndërmjet Bashkësive, Agon Ferati, përcolli një mesazh të fuqishëm për gjuhën, dijen dhe përgjegjësinë ndaj brezave të ardhshëm. Në fjalimin e tij me rastin e 22 Nëntorit – Ditës së Alfabetit të Gjuhës Shqipe, Ferati riktheu në vëmendje vizionin e rilindësve shqiptarë, duke theksuar se Kongresi i Manastirit ishte shumë më tepër sesa një vendim për shkronjat: ishte dëshmi e fuqisë së bashkimit, kulturës dhe mendimit përballë sfidave historike.
Fjalimi i plotë i ministrit Ferati:
Të dashur qytetarë të Manastirit,
Zonja dhe zotërinj,
Në historinë e çdo populli ka data që kujtohen.Ka ngjarje që nderohen, por ka edhe momente që nuk i përkasin vetëm historisë, sepse vazhdojnë të jetojnë në përditshmërinë e çdo brezi.
Për ne shqiptarët, 22 Nëntori është një moment i tillë.
Dhe Manastiri është shumë më tepër sesa qyteti ku ai moment ndodhi.
Në prag të Kongresit të Manastirit, Mid’hat Frashëri shkruante se për përparimin e kombit duhej punuar:
“Jo me barut edhe me armë, po me kartë e pendë.”
Sa shumë kuptim mbart kjo porosi edhe sot!
Në një kohë kur Ballkani përjetonte përplasje të mëdha politike dhe historike, rilindësit shqiptarë kuptuan se ekzistonte një forcë që mund të mbijetonte përtej çdo rrethane.
Ishte forca e dijes.
Forca e gjuhës.
Forca e arsimit.
Forca e një ideje që nuk kërkonte të mbizotëronte mbi të tjerët, por të krijonte mundësi që një popull të zhvillohej përmes kulturës së vet.Dhe pikërisht këtu qëndron madhështia e Kongresit të Manastirit. Sepse ai nuk ishte thjesht një mbledhje për të zgjedhur shkronjat. Ishte një takim i mendimit shqiptar me përgjegjësinë historike. Ishte një dëshmi se njerëzit që kanë vizion mund të gjejnë gjuhë të përbashkët edhe kur vijnë nga krahina, tradita dhe bindje të ndryshme.
Të nderuar të pranishëm,
Le ta përfytyrojmë për një çast Manastirin e Nëntorit të vitit 1908.
Një qytet ku takoheshin kultura, gjuhë dhe tradita të ndryshme.
Një qytet me jetë të pasur intelektuale dhe shoqërore.
Dhe në këtë qytet, përfaqësues të shquar shqiptarë u mblodhën për të zgjidhur një çështje që kishte rëndësi vendimtare për zhvillimin e arsimit dhe të kulturës shqiptare.
Gjergj Fishta, Mid’hat Frashëri, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Parashqevi Qiriazi, Gjergj Qiriazi dhe shumë të tjerë i dhanë kësaj përpjekjeje dijen, përkushtimin dhe autoritetin e tyre.
Ata nuk mendonin njësoj për çdo çështje.
Nuk kishin të gjithë të njëjtën përvojë apo të njëjtën traditë.
Por kuptuan se kishte diçka më të rëndësishme sesa dallimet ndërmjet tyre.
Ishte e ardhmja e gjuhës shqipe.
Dhe përballë kësaj përgjegjësie, ata zgjodhën bashkëpunimin.
Në Manastir, shqiptarët nuk u mblodhën për të përcaktuar se çfarë i ndante. Ata u mblodhën për të vendosur se çfarë do t’i bashkonte brezat që ende nuk kishin lindur.
Ky është ndoshta mësimi më i madh që na lanë.
Sepse historia nuk i mban mend vetëm njerëzit që kanë jetuar në një kohë të caktuar.
Ajo mban mend veçanërisht ata që kanë pasur guximin të mendojnë përtej kohës së tyre.
Zonja dhe zotërinj,
Sot, më shumë se një shekull pas Kongresit të Manastirit, gjuha shqipe është gjuhë e arsimit, e letërsisë, e shkencës, e institucioneve dhe e komunikimit modern.
Ajo është pjesë e jetës së miliona shqiptarëve, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, në rajon dhe në diasporë.
Por kjo arritje nuk duhet të na bëjë të mendojmë se përgjegjësia jonë ka përfunduar.
Sepse nuk mjafton të jemi krenarë për atë që rilindësit ndërtuan. Duhet të jemi të përgjegjshëm për atë që ne po ndërtojmë.
Kjo është mënyra më e mirë për ta nderuar trashëgiminë e tyre.
Sot kemi arsye të jemi krenarë.
Krenarë për gjuhën shqipe.
Krenarë për rilindësit tanë.
Krenarë për atë brez që, në rrethana shumë më të vështira sesa tonat, arriti të marrë vendime që vazhdojnë të ndikojnë jetën tonë edhe pas 118 vjetësh.
Por sot duhet të kujtojmë edhe diçka tjetër.
Rilindësit nuk kërkuan nga brezat e ardhshëm vetëm t’i nderonin.
Ata punuan që brezat e ardhshëm të kishin më shumë mundësi sesa patën vetë.
Dhe kjo duhet të jetë ambicia jonë e përbashkët: të ndërtojmë një shoqëri më të drejtë, më të arsimuar dhe më të bashkuar rreth vlerave që na çojnë përpara.
Dua ta përfundoj aty ku e fillova.
Te porosia e Mid’hat Frashërit një shekull e tetëmbëdhjetë vjet më parë:
“Jo me barut edhe me armë, po me kartë e pendë.”
Sot, ajo mbetet një porosi për përgjegjësi.
Ata na lanë shkronjat me të cilat shkruajmë.
Ne duhet t’u lëmë brezave të ardhshëm një histori që ia vlen të lexohet.
“Nga Manastiri, nga qyteti ku një brez njerëzish shkroi të ardhmen e gjuhës shqipe”:
Gëzuar 22 Nëntorin!
Gëzuar Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe!
Ju faleminderit.




