Tregu i punës sot duket si një labirint pa rrugëdalje. Aplikimi për një punë është shndërruar në një maratonë përmes portaleve dixhitale, përgjigjeve të automatizuara dhe heshtjes në anën tjetër. Por sikur të mos mjaftonte kjo, tani është shfaqur një shtresë e re alienimi: intervistat e kryera nga inteligjenca artificiale.
Në vend që të ulen përballë një njeriu që të paktën do të përkulë kokën ose do të buzëqeshë, kandidatët përballen gjithnjë e më shumë me fytyra dixhitale, zëra artificialë dhe pyetje të paraprogramuara. “Më trego për veten”, “Cila është dobësia jote më e madhe” – pyetje që tingëllojnë të njohura, por kur bëhen nga një algoritëm, ato marrin një ton të ftohtë dhe të pasinqertë.
Shumë njerëz tashmë refuzojnë të aplikojnë për punë ku kontakti i parë është me softuerin. Nuk ka të bëjë vetëm me risinë teknologjike, por me një ndjenjë poshtërimi. Të përpiqesh të bësh përshtypje përpara diçkaje që nuk ndien, nuk vlerëson dhe nuk e kupton kontekstin – për shumë njerëz, ky është një hap shumë larg.
Nga ana tjetër, kompanitë përballen me një numër të madh aplikimesh, veçanërisht për pozicione fillestare. Për to, automatizimi është zgjidhja. Inteligjenca artificiale mund të shqyrtojë mijëra CV, të bëjë pyetje standarde dhe të klasifikojë kandidatët sipas kritereve të paracaktuara. Për burimet njerëzore, kjo do të thotë më pak punë administrative dhe më shumë kohë për pjesën “reale” të procesit – përzgjedhjen përfundimtare.
Por këtu lind pyetja: a po gjejmë vërtet kandidatë më të mirë përmes algoritmeve? Apo po eliminojmë thjesht ata që nuk janë mjaftueshëm të aftë teknologjikisht, por që mund të jenë perfektë për punën? Kur intervista bëhet mekanike, faktori njerëzor humbet – aftësia për të njohur potencialin, për të ndjerë karakterin, për të vlerësuar motivimin.
Problemi nuk është vetëm teknologjia, por edhe mënyra se si përdoret ajo. Në vend që të jetë një mjet që e bën procesin më të lehtë, ajo bëhet një filtër që e bën atë më të vështirë. Në vend që të krijojë hapësirë për më shumë ndërveprim njerëzor, ajo e zëvendëson atë. Dhe gjatë këtij procesi, shumë njerëz ndihen të humbur, të injoruar dhe të nënvlerësuar.
Tregu i punës nuk duhet të jetë një provë qëndrese para makinave. Duhet të jetë një hapësirë ku njerëzit vlerësohen si tërësi – me përvojat, emocionet, ambiciet dhe vlerat e tyre. Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë, por nuk duhet të vendosë vetëm. Dhe më së paku – nuk duhet të zëvendësojë një bisedë midis dy qenieve njerëzore.
Në një kohë kur teknologjia po përparon me një shpejtësi të paparë, duhet të pyesim veten: a i shërben progresi njeriut, apo njeriu përshtatet me makinën? Përgjigja e kësaj pyetjeje do të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e punësimit, por edhe të ardhmen e komunikimit njerëzor.