Maqedonia, para gjashtë vitesh, u shpall zyrtarisht anëtare e re e NATO-s, organizata më e fuqishme ushtarako-politike në botë, pasi pagoi çmimin më të lartë në historinë e marrëdhënieve të saj të jashtme – ndryshimin e emrit në Maqedonia e Veriut sipas parimit “erga omnes”, pra për përdorim të përgjithshëm të brendshëm dhe ndërkombëtar. Edhe pse shteti ishte i bllokuar për dekada, politika e jashtme amerikane e dëshironte fuqishëm që një vend sllav dhe i Evropës Lindore t’i bashkohej aleancës, por a është i mundur një depërtim i tillë edhe për anëtarësimin e bllokuar në BE?
Një nga momentet kyçe për vendosmërinë e Departamentit të Shtetit të SHBA-ve për ta çuar përpara procesin e NATO-s ishte reagimi ndaj akuzave të demokratëve amerikanë se Rusia ishte përzier në zgjedhjet presidenciale të vitit 2016, në të cilat fitoi Donald Trump në mandatin e tij të parë.
Atëherë u hap një hetim për lidhjet e pretenduara të Trump me Rusinë përmes prokurorit special, tashmë i ndjerë Robert Mueller. Departamenti i Shtetit, fillimisht i udhëhequr nga Rex Tillerson dhe më pas nga Mike Pompeo, e vendosën si prioritet zgjerimin e NATO-s dhe dërguan mesazhin se nëse një vend si Maqedonia, me shumicë sllave dhe ortodokse, anëtarësohet, atëherë presidenca e Trump-it është “qartësisht” e pozicionuar kundër Putinit dhe Rusisë.
Gjithashtu, gjatë fushatës, qendra kryesore e të ashtuquajturave lajme të rreme që promovonin Donald Trump ishte e vendosur në Veles, madje edhe Hillary Clinton i akuzoi të rinjtë maqedonas se kishin ndikuar në rezultatin e zgjedhjeve, duke theksuar se ishin frymëzuar nga fermat ruse të botëve dhe trollëve që më pas shpërndanin përmbajtje përmes grupeve të targetuara në Facebook, duke krijuar inxhinieri zgjedhore.
Natyrisht, që projekti të ishte i mundur, fillimisht duhej të zgjidhej kontesti për emrin i imponuar nga fqinji jugor, Greqia, dhe pjesa tjetër, siç thuhet, tashmë është histori pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Prespës.
Sot, edhe me Marrëveshjen për fqinjësi të mirë me Bullgarinë, Maqedonia ende nuk mund të anëtarësohet në BE, edhe pse diplomacia e atëhershme pretendonte se të gjitha mosmarrëveshjet ishin tejkaluar, përpara se të vinte vetoja fillimisht nga Franca, e më pas nga fqinji lindor.
Verbëri burokratike evropiane dhe “diplomaci me pinxhur”
Komisionerja evropiane për zgjerim, Marta Kos, e cila është sllovene dhe dikur ka jetuar në të njëjtin shtet me ne maqedonasit, me paraqitjen e saj kontroverse gjatë vizitës në Shkup, tregoi se sa pak burokratët evropianë e kuptojnë problemin thelbësor të anëtarësimit të Maqedonisë në BE.
Fjalimi për “pinxhurin dhe groshën” tregoi se edhe një sllovene që duhet t’i njohë më mirë rrethanat maqedonase, është plotësisht e verbër ndaj perspektivave të vendit dhe se Brukseli nuk mendon të hapë dyert për anëtarësim të plotë në një të ardhme të afërt.
Qeveria maqedonase përpiqet të bëjë përparim diplomatik duke kërkuar garanci shtesë që përfshirja e bullgarëve në Kushtetutën e RMV-së do të jetë kushti i fundit dhe hapi i fundit madhor i “kompromisit” maqedonas ndaj kërkesave joparimore të fqinjëve. Por, deri tani nuk ka asnjë sinjal zyrtar nga Brukseli se kjo vërtet do të jetë “ndryshimi i fundit kushtetues”.
Konflikte të ngrira dhe reforma: Si do të duket BE-ja e re?
Lufta në Lindjen e Mesme do të shtyjë zgjidhjen e krizës ukrainase, e cila aktualisht më shumë i ngjan një konflikti të ngrirë, pa përpjekje të qarta për t’i dhënë fund luftës që Rusia e nisi në vitin 2022.
Ndërkohë, fuqitë e mëdha evropiane nuk mund të bien dakord se si të reformojnë Bashkimin Evropian, e aq më pak janë të gatshme të pranojnë anëtarë të rinj nga i ashtuquajturi Ballkani Perëndimor apo nga skajet më lindore – Moldavia, Gjeorgjia, Ukraina.
Përveç reformave dhe përmbushjes së kritereve të Kopenhagës, vendimi për zgjerimin do të jetë politik dhe me shumë gjasë vendet do të pranohen në paketë, njëherësh. Përndryshe, fragmentimi i procesit të integrimit evropian për vendet e Ballkanit mund të përkeqësojë stabilitetin e rajonit dhe të aktivizojë mosmarrëveshje të reja ndërfqinjësore, e me këtë edhe kërkesa të reja, veçanërisht ndaj Maqedonisë.
Goditje e re në horizont apo durim strategjik
Testimi i pretendimeve të Brukselit për “kushtin e fundit maqedonas” mund të bëhet përmes ndryshimeve kushtetuese për përfshirjen e bullgarëve, por me një dispozitë për shfuqizimin e këtij ndryshimi nëse nuk ndodh zhbllokimi i anëtarësimit në BE dhe heqja e vetos.
Nga ana tjetër, duhet ndjekur me kujdes sinjalet gjeopolitike, të cilat tani janë shumë të paparashikueshme dhe të papritura, sepse gjëja e fundit që i duhet shtetit maqedonas është një vetëposhtërim i ri pa marrë integrim të plotë në institucionet ndërkombëtare, ku nuk do të ketë më kërcënime me veto dhe bllokada nga fqinjët me kërkesa të reja që cenojnë identitetin kombëtar.